Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılına ait hanehalkı tüketim harcamalarına dair gerçekleştirdiği araştırmanın sonuçlarını paylaştı. Bu araştırma, farklı sosyoekonomik gruplar arasındaki derin ekonomik uçurumları ve tüketim alışkanlıklarındaki çelişkileri bir kez daha gözler önüne serdi.
Yoksul hanelerin gıda israfı konusundaki tutumları dikkat çekici; araştırmaya katılan düşük gelir grubundaki hanelerin %93,9’u satın aldıkları gıda maddelerini “hiçbir zaman” çöpe atmadıklarını belirtiyor. Ancak, en yüksek gelir grubunda bu oran %73,3 olarak kaydedildi. Türkiye genelinde gıda maddelerini çöpe atmadığını ifade edenlerin ortalaması ise %84,0 seviyesinde bulunuyor.
Daha düşük gelire sahip haneler, alışverişlerini planlamakta daha titiz davranıyor. Araştırma sonuçlarına göre, dar gelir grubundaki ailelerin %57,3’ü alışveriş listesi kullanırken, yüksek gelirli ailelerde bu oran %49,9’a geriliyor.
Ürün fiyatlarını takip etme konusunda ise, zenginlerin daha dikkatli olduğu görülüyor. En yüksek gelir grubundaki hanelerin %18,2’si alışverişe çıkmadan önce ürünlerin fiyatlarını takip ettiklerini belirtirken, bu oran düşük gelir grubunda sadece %9,3 olarak ölçüldü.
Eğitim ve ekonomik koşullar, gıda etiketlerini anlama yeteneğini de etkiliyor. “Son tüketim tarihi” (STT) hakkında bilgi sahibi olmayanların oranı dar gelirli grupta %16,6’ya kadar çıkarken, bu oran yüksek gelirli grupta yalnızca %1,9 olarak kaydedildi. Aynı şekilde, “tavsiye edilen tüketim tarihi” (TETT) hakkında bilgisiz olanların oranı da düşük gelirli grupta %21,6, yüksek gelir grubunda ise %5,3 olarak belirlendi.
Gıda tercihlerinde de gelir düzeyine bağlı belirgin farklılıklar gözleniyor. Alım gücü sınırlı olan haneler en çok ekmek israf ediyor; bu oran %38,6. Yüksek gelir grubunda ise ekmek israfı %27,8’e düşüyor. Bununla birlikte, taze meyve ve sebze israfı yüksek gelir grubunda %44,3 ile en yüksek oranda görülüyor, dar gelir grubunda bu oran %33 seviyesinde kalıyor. Hayvansal gıdalarda da benzer bir tablo mevcut; en zengin hanelerde süt ve süt ürünlerinin israf oranı %17,5, dar gelirli grupta ise %13,4.
Türkiye genelinde halkın %83,6’sı gıda israfını önlemek için çaba harcadığını ifade ediyor. Ancak, bu oran en yüksek gelir grubunda %80’e düşerken, diğer tüm gruplarda %84-85 aralığında konsantre oluyor. Bu veriler, finansal olanakların artmasıyla birlikte israfın arttığını ve bütçesi kısıtlı olan kesimlerin ise daha dikkatli tüketim alışkanlıkları geliştirdiğini göstermektedir.
